OVER ZEISS | BATIS | LOXIA | TOUIT | CLASSIC | MILVUS | OTUS | ZM | ZV | SONY-ZEISS | OCCASION
ZEISS is een internationaal toonaangevende technologische onderneming die actief is in de optiek- en opto-elektronica-industrie. Het bedrijf werd in 1846 opgericht door Carl Zeiss, die precisie, toewijding aan innovatie en het creëren van echte waarde voor klanten en de maatschappij hoog in het vaandel had staan. In 1889 richtte Ernst Abbe de Carl Zeiss Foundation op ter nagedachtenis aan zijn partner als enige eigenaar van ZEISS. Tot op de dag van vandaag zet de stichting zich uitsluitend in voor het bevorderen van wetenschap en vooruitgang.

Hoe het begon
Op 17 november 1846 opende de toen dertigjarige mechanicus Carl Zeiss een kleine werkplaats en winkel aan de Neugasse nr. 7 in Jena. Uitgerust met theoretische kennis en werkervaring en met contacten op het gebied van natuurwetenschappen en wiskunde aan de universiteit van Jena, had Zeiss binnen slechts een paar maanden een klantenbestand opgebouwd voor het onderhoud of de productie op maat van wetenschappelijke gereedschappen en instrumenten. Hij leverde ook brillen, chemische weegschalen, tekeninstrumenten en telescopen. De positieve ontwikkeling van zijn bedrijf in het eerste jaar inspireerde Zeiss om in 1847 knechten en leerlingen in dienst te nemen. Hij huurde ook twee kamers in de Wagnergasse nr. 34 om zijn werk te doen. In de zomer van 1847 wijdde Zeiss, op advies van zijn leraar, de botanicus Mattias Jacob Schleiden, zijn aandacht aan het bouwen van eenvoudige microscopen. In september 1847 produceerde hij de eerste microscopen met een laag vermogen. Aan het begin van de jaren 1850 nam de vraag naar observatie-instrumenten van de Zeiss-werkplaatsen toe, die nu een goede reputatie genoten onder microscopisten vanwege hun nauwgezette vakmanschap.

In de tweede helft van de jaren 1860 haalde Zeiss de privédocent voor natuurkunde aan de Universiteit van Jena, Ernst Abbe, over om de taak op zich te nemen om een wiskundige basis te creëren voor het ontwerpen van microscoopobjectieven. De samenwerking tussen de twee mannen begon met Abbe die voorstelde om de objectiefelementen al tijdens het werkproces te testen met de meetinstrumenten die hij voor dit doel had ontwikkeld. Hij adviseerde om de optische en mechanische werkprocessen te scheiden in de microscoopconstructie.

De microscopen die met behulp van de theorie van Abbe werden gemaakt, genoten al snel de erkenning van de internationale professionele wereld. In 1876 werd Abbe een slapende partner in de Optische Werkplaats. De groeiende markt voor de observatie-instrumenten die in Jena werden geproduceerd, bracht Abbe, die steeds meer in zijn rol als hoofd van het bedrijf groeide, ertoe om de productieomstandigheden fundamenteel te veranderen. Aan het begin van de jaren 1880 werd onder zijn leiding een nieuwe, veel ruimere productiefaciliteit gevonden aan de rand van Jena. De Optische Werkplaats had nu eindelijk zijn kleine, gezellige imago verloren. Aan het einde van de jaren 1880 werkten er 360 mensen bij Zeiss.

Carl Zeiss Foundation
Aan het einde van de jaren 1880 zocht Abbe, die toen achtenveertig was, naar een manier om het voortbestaan op lange termijn te garanderen van de fabriek die hij samen met zijn partner had opgericht. Abbe was vastbesloten om te voorkomen dat te voorkomen dat de Zeiss-werkplaatsen hetzelfde lot zouden ondergaan als het gerenommeerde en optisch instituut in München. Dit bedrijf werd geruïneerd door de verdeling van de nalatenschap van zijn voormalige manager, de natuurkundige en glaschemicus Joseph von Fraunhofer, na zijn dood. In 1889, een jaar na de dood van Carl Zeiss, was dit voor Abbe aanleiding om de Carl Zeiss Stichting op, waaraan hij in 1891 zijn eigen aandeel in de activa van de optische werkplaats en de glasfabriek in Jena overdroeg.

In 1896 gaf Ernst Abbe de stichting een grondwet waarin hij op een juridisch waarin hij op een juridisch effectieve manier vastlegde wat voor soort bedrijfsactiviteiten de stichtingsbedrijven moesten worden uitgevoerd en hoe de door hen gegenereerde winsten moesten worden gebruikt. Op deze manier realiseerde hij zijn doel om ervoor te zorgen dat de activiteiten van de stichtingsbedrijven permanent gericht zouden zijn op wetenschap en technologie; dat er een permanente kern van personeel zou bestaan voor de geavanceerde productie van fijnmechanische en optische instrumenten, en dat aan de Universiteit van Jena alle wetenschappers bevorderd zouden worden die nuttig konden zijn voor de stichtingsbedrijven.

De fondsen van de stichting werden gebruikt om universitaire instituten op te zetten, leerstoelen te ondersteunen en onderzoeksprojecten. Een groot deel van de bedrijfswinsten werd gebruikt om bestaande en nieuwe producten te verbeteren en nieuwe producten te creëren. In de loop van de decennia werden de werknemers zich bewust van het feit dat ze in een bedrijf met ongewone eigendomsvoorwaarden werkten. Eigendomsvoorwaarden, de goede specialistische training die beschikbaar was, de wetenschap dat de Jena-producten
zeer speciaal waren en de sociale privileges creëerden een mentaliteit die zich uitstrekte tot in de gezinnen van de werknemers en de maatschappij zelf. Deze Zeiss-mentaliteit maakte het moeilijk voor politieke groeperingen om invloed te krijgen op de werknemers. Dit
leidde vermoedelijk tot de opvatting dat Zeiss-werknemers tot een “arbeidersaristocratie” behoorden. De grondwet van de stichting kende de werknemers wettelijk afdwingbare sociale rechten toe.